ODTÜ Atatürkçü Düşünce Topluluğu
Atatürk’ün büyük eseri olan Türk Devrimi’ne hayat veren ve yine onun düşüncelerinin bir ifadesi olan Kemalizm sayesinde pek çok yeniliğe imza atılmış, nice aydınlar yetişmiştir. Bu sayede de Türkiye Cumhuriyeti bulunduğu konumdan çok ileriye taşınmıştır, çağdaş dünyanın bir parçası olmuştur. Bütün bu devrimin ruhunu oluşturan Kemalizm özünde bir ideolojidir. Fakat amaçları ve eserleri göz önüne alındığında ideolojiden öte bir şey olduğu anlaşılır. İdeoloji olmanın ötesinde Kemalizm, bir hayat biçimidir de aynı zamanda. İşte bunun kıymetini bilen pek çok Cumhuriyet aydını, insanlara Kemalizm’i doğru bir biçimde anlatmaya gayret etmiştir.
Kemalist Devrim ve Kemalizm özünde pragmatiktir. Atatürk’ün, milletin ruhundan mülhem prensiplerimiz söylemiyle kaynağını gösterdiği diriliş ve yenilenme olgularına da karşılık gelen Kemalizm, akıl ile bilimi temel alır ve bilim toplumu oluşturmak ülküsüyle hareket eder. Böylece geri bırakılmış Türk toplumunu, gelişmiş toplumların seviyesine çıkartmayı ve bu düzeydeki toplumların da en üst temsilcisi yapmayı amaçlar (Yüceer, 2021). Mustafa Kemal Atatürk’ün en büyük gayelerinden biri ise Türkiye Cumhuriyeti ile birlikte Türk kadınını da muasır medeniyetler seviyesine çıkarmak ve aydın, hayatın her alanında olan kadın figürü yaratmaktır. Bahriye Üçok ise bu bağlamda örnek gösterebileceğimiz aydın cumhuriyet kadınları arasında yer alır.
Bahriye Üçok (1919-1990), otobiyografisini TBMM özgeçmişi için şöyle anlatır: “Trabzon doğumlu, ilk ve ortaokulu Ordu’da liseyi İstanbul’da Kandilli Kız Lisesinde bitirdim. Ankara Dil ve Tarih Coğrafya fakültesi Ortaçağ Türk ve İslam Tarihi bölümü ile Devlet Konservatuvarı Opera bölümünde dört yıl okudum, 3 yıl Samsun Lisesinde Tarih-Müzik-Fransızca dersleri verdim. Prof. Coşkun Üçok’la evlendiğim için Ankara’ya tayin edildim. 8 yıl çeşitli lise ve ortaokullarda hocalıktan sonra 1953’te Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde asistan oldum. 1957’de doktor, 1964’te doçentliğe yükseldim. 1971’de Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay tarafından senato üyeliğine atandım. Beş yıl Divan üyeliğine seçildim. Altı yıl aradan sonra kurulmakta olan Halkçı Parti’ye girdim Halkçı Parti kurucu üyesi olarak Ordu ilinde bu partiyi kurdum ve 6 Kasım seçimlerini kazandım.” Ayrıca, Arapça ve Farsçayı iyi derecede bilen Üçok, İslam dinini çağdaş, gerçekçi ve dinin özünde bulunan hoşgörüyle yorumlamıştır. Bundan kaynaklı olarak 1960’lı yıllardan itibaren tehditler almaya başlaması sebebiyle kendini güvende hissetmediği için akademik çalışmalarına ara vermek zorunda kalmıştır. Kasım 1988’de bir açık oturumda, “İslam’da örtünmenin ve oruç tutmanın zorunlu olmadığı” iddialarına dayanan açıklamalarından sonra birçok tepki çekmesiyle birlikte tehditler almaya devam etmiştir. Bahriye Üçok aynı zamanda 19 Mayıs 1989’da kurulan Atatürkçü Düşünce Derneği’nin 13. kurucu üyesidir. Hayatı boyunca emperyalizme karşı durmak, laik ve ulusal olmak gayesini benimsemiştir. Bir insanın hem inançlı hem de laik olabileceğini, Atatürk ilkelerinin ve Kemalizm’in İslam ilkeleriyle çatışmadığını savunur. Yaşam felsefesi Atatürkçülüğün yanında kadın hakları mücadelesi üzerine kurulmuştur; kadınların toplum içindeki yerini sorgulamış, “İslam Devletlerinde Kadın Hükümdarlar” başlıklı bir tez yazmıştır. 1986’da girdiği Sosyaldemokrat Halkçı Parti’de 1990 senesinde meclis üyesi konumuna gelmiştir. Hayatının pek çok yılını laiklik, kadın hakları ve irtica meseleleri üzerine çalışmakla geçiren Üçok, 1990 yılının Eylül-Ekim aylarında SHP için laiklik raporu hazırladığı günlerde, evine gelen ve görünürde kitap kargosuna benzeyen bomba patlaması sonucu 6 Ekim 1990 günü hayatını kaybetmiştir. Yapılan suikasti İslami Hareket adlı örgüt üstlenirken, 7 Mayıs 2000 tarihinde Ankara’da yapılan operasyon ve akabinde yapılan soruşturmalar sonucunda başta Uğur Mumcu, Bahriye Üçok, Ahmet Taner Kışlalı ve Muammer Aksoy cinayetleri olmak üzere 22 faili meçhul olayı kapsayan “Umut Davası” süreci başlatılmıştır. Hayatını Atatürkçülük, kadın hakları mücadelesi ve Kemalist felsefe üzerine kuran; bu yolda arkasında pek çok eser, makale ve tez çalışması bırakan Profesör Doktor Bahriye Üçok’u saygı ve minnetle anıyor, mücadelesini gelecek nesillere taşıyacağımıza söz veriyoruz. “Laiklik prensibinde ısrar ediyoruz. Çünkü milli iradenin, insanlığa mal olmuş değerlerin belki de en mukaddesi olan din hürriyeti ancak laiklik prensibine bağlanmakla korunabilir.” (Üçok, 2010)
Kaynakça
Cumhuriyet Aydınları. (2019, January 30). Anka Enstitüsü. Retrieved December 25, 2024, from https://ankaenstitusu.com/cumhuriyet-aydinlari/
Doç. Dr. Bahriye Üçok (1919 – 6 Ekim 1990). (n.d.). Atatürkçü Düşünce Derneği. Retrieved December 25, 2024, from https://www.add.org.tr/wp-content/uploads/2022/03/BahriyeUcok.pdf
Üçok, B. (2010). Şeriat sarmalında Türkiye: Demokrasi Kitaplığı 2. Cumhuriyet Kitapları.
Yüceer, S. (2021, February 16). Kemalizm. Atatürk Ansiklopedisi. Retrieved December 25, 2024, from https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/kemalizm/
ODTÜ Atatürkçü Düşünce Topluluğu
